بیایید با هم روراست باشیم؛ امروز صبح وقتی چشمتان را باز کردید، اولین کاری که انجام دادید چه بود؟ احتمالاً مثل خیلی از ما، قبل از اینکه حتی از رختخواب بیرون بیایید، دستتان را دراز کردید، گوشی موبایل را برداشتید و شروع کردید به چک کردن شبکههای اجتماعی و کانالهای خبری.
در کمتر از ده دقیقه، متوجه شدید که در آن سر دنیا یک درگیری جدید شروع شده، قیمت فلان کالا بالا رفته، یک بیماری جدید کشف شده و چند تصادف ناگوار هم اتفاق افتاده است. نتیجه؟ هنوز روزتان را شروع نکردهاید، اما یک وزنه سنگین از اضطراب روی قفسه سینهتان حس میکنید.
امروز میخواهیم در یک فضای کاملاً دوستان، درباره موضوعی صحبت کنیم که به صورت خاموش در حال بلعیدن آرامش ماست:
- تاثیر اخبار بر استرس و اینکه چطور شبکههای اجتماعی، روزهای ما را پر از دلهرههای پنهان کردهاند!
اگر شما هم حس میکنید اخیراً زودرنج شدهاید یا مدام نگران آیندهاید، چند دقیقه با من همراه باشید.
چرا شبکههای اجتماعی استرس ما را چند برابر میکنند؟
تا همین ده، پانزده سال پیش، ما فقط زمانی در معرض اخبار قرار میگرفتیم که روزنامه میخریدیم یا اخبار ساعت ۱۴ را با صدای مجریانی نظیر قاسم افشار، فؤاد بابان، محمدرضا حیاتی و غیره تماشا میکردیم. بعد از آن، تلویزیون خاموش میشد و ما به زندگی عادیمان برمیگشتیم. اما امروز چطور؟ گوشیهای هوشمند مثل یک فرستنده دائمی اضطراب در جیب ما هستند.
الگوریتمهای شبکههای اجتماعی (مثل اینستاگرام، توییتر یا ایکس، و تلگرام) جوری برنامهریزی شدهاند که شما را تا جای ممکن آنلاین نگه دارند. وقتی شما روی یک خبر منفی کلیک میکنید، الگوریتم با خودش میگوید: «آها! این شخص به اخبار بحران علاقه دارد.» و از فردا، صدها خبر مشابه و دلهرهآور دیگر را در صفحه شما (اکسپلور) نمایش میدهد. به این پدیده در اصطلاح جدید میگویند «گشتوگذار در تاریکی»؛ یعنی شما میدانید خواندن این اخبار حالتان را بد میکند، اما نمیتوانید از اسکرول کردن و خواندن دست بردارید!
تاثیر اخبار بر استرس؛ مغز ما چطور فریب میخورد؟
وقتی یک خبر هشداردهنده میخوانید، بدن شما نمیتواند تشخیص دهد که این خطر هزاران کیلومتر دورتر از شماست یا همین الان پشت در خانهتان ایستاده است! با خواندن اخبار جنگ یا بحرانهای اقتصادی، غدههای فوقکلیوی شما شروع به ترشح هورمونهای استرس (مثل کورتیزول و آدرنالین) میکنند.
این هورمونها بدن را در حالت «جنگ یا گریز» قرار میدهند. ضربان قلبتان بالا میرود، تنفستان سطحی میشود و عضلاتتان منقبض میگردند. اگر این اتفاق هر روز و هر ساعت تکرار شود، بدن شما دچار فرسودگی میشود. خستگی مزمن، بیخوابی، مشکلات گوارشی و عدم تمرکز، همگی از نتایج همین استرسهای پنهان هستند.
وقتی ذهن درگیر استرسهای مداوم باشد، توانایی تحلیل درست را از دست میدهد. برای مطالعه دقیقتر این موضوع علمی، شما در سایت Psychology Today میتوانید مقالات مربوط به تاثیر استرس بر تصمیمگیریهای منطقی را بررسی کنید تا ببینید چگونه اضطراب ناشی از اخبار، باعث میشود ما در زندگی شخصی و کاریمان تصمیمات عجولانه و اشتباهی بگیریم.
تاثیر استرس اخبار به دنیای اقتصاد
تاثیر اخبار بر استرس فقط به سلامت روان ما ختم نمیشود؛ این دلهرههای جمعی گاهی کل اقتصاد یک کشور یا دنیا را جابهجا میکنند. وقتی رسانهها مدام از بحرانهای مالی و تورم حرف میزنند، مردم دچار وحشت میشوند. در این حالت، افراد از روی ترس شروع به خریدهای هیجانی میکنند یا سرمایههایشان را به بازارهای مختلف میبرند تا ارزش پولشان حفظ شود.
در مقاله قبلی که درباره تاثیر اخبار اقتصاد کلان روی تصمیمگیری مدیران صحبت کردیم، دیدیم که چگونه جریانهای خبری به راحتی بازارها را هدایت میکنند. در واقع، رفتار تودهای انسانها در مواجهه با اخبار اقتصادی گاهی تمام معادلات را به هم میریزد. این همان دلیلی است که بسیاری از تحلیلگران میپرسند چرا بعضی روزها طلا رفتار غیرقابل پیشبینی نشان میدهد؟ پاسخ در روانشناسی جمعی و ترس از دست دادن سرمایه نهفته است که کنترل منطق را از دست افراد خارج میکند.
وقتی همه با هم میترسند، یک بحران کوچک رسانهای میتواند به یک فاجعه واقعی اقتصادی تبدیل شود.
چگونه با وجود اخبار منفی، آرامش خود را حفظ کنیم؟
ما نمیتوانیم دنیای بیرون را تغییر دهیم یا جلوی اتفاقات ناگوار را بگیریم، اما قطعاً میتوانیم واکنش خودمان را مدیریت کنیم. در شرایطی که هیچ چیز قطعی نیست و اخبار هر لحظه رنگ عوض میکنند، مدیریت رفتار خودمان بهترین سپر دفاعی است. برای آشنایی با تکنیکهای حرفهایتر در این زمینه، در سایت Harvard Business Review (HBR) میتوانید مباحث مرتبط با مدیریت رفتار در شرایط عدم قطعیت را مطالعه کنید.
اما برای زندگی روزمره، چند راهکار بسیار ساده و عملی وجود دارد که مثل یک آبی بر آتش، استرس شما را کم میکند:
رژیم خبری بگیرید
همانطور که مراقب هستید غذای فاسد یا فستفود زیاد نخورید، باید مراقب ورودیهای ذهنتان هم باشید. لازم نیست در دهها کانال خبری عضو باشید. یک یا دو منبع خبری معتبر را انتخاب کنید و بقیه را بیصدا (Mute) یا ترک کنید. باور کنید اگر اتفاق خیلی مهمی در دنیا بیفتد، از طریق دوستان و اطرافیان متوجه آن خواهید شد. نیازی نیست شما خط مقدم دریافت اخبار باشید.
تعیین زمانبندی برای چک کردن اخبار
چک کردن اخبار در رختخواب (چه اول صبح و چه آخر شب) ممنوع است! برای خودتان قانون بگذارید. مثلاً بگویید من فقط ساعت ۱۲ ظهر و ۶ عصر، هر بار به مدت ۱۵ دقیقه اخبار را چک میکنم. در بقیه ساعات روز، اینترنت گوشی را خاموش کنید یا حداقل نوتیفیکیشنهای خبری را ببندید.
دایره کنترل خود را بشناسید
وقتی خبری را میخوانید، از خودتان بپرسید: «آیا من میتوانم کاری برای تغییر این وضعیت انجام دهم؟» اگر جواب بله است (مثلاً کمک مالی به زلزلهزدگان)، آن کار را انجام دهید. اما اگر جواب خیر است (مثل اخبار مربوط به سیاستهای کلان جهانی)، غصه خوردن و بحث کردن درباره آن فقط انرژی شما را هدر میدهد. روی چیزهایی تمرکز کنید که در کنترل شماست: کارتان، خانوادهتان و سلامت روانتان.
جایگزینهای مثبت پیدا کنید
به جای اینکه وقت آزاد خود را در شبکههای اجتماعی بگذرانید، یک کتاب خوب دست بگیرید، پادکستهای توسعه فردی گوش دهید، با یک دوست قدیمی تماس بگیرید یا در پارک قدم بزنید. ذهن ما نیاز به استراحت و خوراک مثبت دارد تا بتواند با استرسهای روزمره مبارزه کند.
جمعبندی
دنیا آنقدرها هم که اخبار میگویند تاریک نیست! یادتان باشد که رسانهها همیشه نیمه خالی و شکسته لیوان را نشان میدهند. در همین لحظهای که ما اخبار جنگ و بحران را میخوانیم، میلیونها اتفاق خوب و انساندوستانه در سراسر جهان در حال رخ دادن است که هیچ دوربینی آنها را ثبت نمیکند.
درک تاثیر اخبار بر استرس اولین قدم برای پس گرفتن کنترل زندگیمان است. ما حق داریم شاد باشیم و در آرامش زندگی کنیم، حتی اگر تیتر روزنامهها چیز دیگری بخواهند. از همین امروز تصمیم بگیرید که ورودیهای ذهن خود را فیلتر کنید و اجازه ندهید هر خبر بیارزشی، آرامش خانه و درون شما را به هم بریزد.
