بازی با عروسک در مغز کودک چه می‌کند؟ و چه عروسکی هدیه کنیم

پژوهشگران سنسورهایی را روی سر کودکان گذاشتند، عروسک را جلوشان قرار دادند و نگاه کردند در مغزشان چه رخ می‌دهد. نتیجه نه یک ادعای تبلیغاتی ساده بود و نه یک مشاهده بی‌اهمیت: بخشی از مغز که به درک دیگران و پردازش اطلاعات اجتماعی ربط دارد، هنگام بازی با عروسک فعال می‌شد، آن هم زمانی که کودک تنها بود. این مطلب اول توضیح می‌دهد این پژوهش دقیقاً چه چیزی را نشان داده و چه چیزی را نشان نداده است. بعد می‌رود سراغ پرسشی که در عمل بیشتر والدین دارند: برای این کودک، با این سن، کدام عروسک را بخرم؟

آزمایشی که بازی با عروسک را زیر نظر گرفت

در سال ۲۰۲۰ پژوهشگران دانشگاه کاردیف در بریتانیا، با روش تصویربرداری فعالیت مغزی (fNIRS)، مغز ۳۳ کودک چهار تا هشت‌ساله را هنگام بازی بررسی کردند. کودکان گاهی با عروسک بازی می‌کردند و گاهی با تبلت. هنگام بازی با عروسک، حتی وقتی کودک تنها بود، ناحیه‌ای از مغز که در درک دیگران و پردازش اطلاعات اجتماعی نقش دارد فعال‌تر بود. در بازی تنها با تبلت، فعالیت همین ناحیه کمتر دیده شد. این پژوهش در مجله Frontiers in Human Neuroscience منتشر شده است.

باید سه نکته را کنار این یافته گذاشت. نمونه کوچک بود. پژوهش با همکاری سازنده عروسک باربی اعلام شده و بنابراین بهتر است با احتیاط خوانده شود. و فعال‌شدن یک ناحیه مغز، به معنای همدل‌تر شدن کودک در سال‌های بعد نیست. چیزی که پژوهش نشان می‌دهد توصیفی و کوتاه‌مدت است: بازی با عروسک کودک را به تصور ذهن دیگری وادار می‌کند.

این یافته در خانه چه معنایی دارد؟

توضیح ساده‌ای برای این فعال‌شدن وجود دارد. وقتی کودک عروسک را در دست می‌گیرد، آن را مثل یک آدم دیگر می‌بیند. برایش حرف می‌زند، می‌پرسد «چرا ناراحتی؟»، دلداری‌اش می‌دهد یا دعوایش می‌کند. هر کدام از این کارها مستلزم تصور حال و هوای کسی دیگر است. تبلت معمولاً این نقش را به کودک نمی‌دهد، چون سناریو را آماده تحویل می‌دهد.

برای والدین، نتیجه عملی از «عروسک بخریم» به «عروسکی بخریم که بازی نقش‌آفرینی را برانگیزد» تغییر می‌کند. عروسکی که چهره و بدن خوانا دارد، لباس و وسیله‌اش را بشود جابه‌جا کرد و کودک بتواند برایش داستان بسازد، بیشتر از عروسکی که فقط برای نمایش ساخته شده به این هدف می‌خورد. اگر می‌خواهید بازی را عمیق‌تر کنید، لازم نیست کار خاصی انجام دهید. چند پرسش ساده، مثل «او امروز چه کار کرده؟» یا «به نظرت چه چیزی دوست دارد؟»، کافی است.

پنج نوع عروسک و داستانی که هر کدام برمی‌انگیزند

اگر می‌خواهید قبل از انتخاب چند نمونه از هر نوع را کنار هم ببینید، دسته عروسک دخترانه را مرور کنید.

هدیه دادن: از سه‌سالگی تا نوجوانی

سه تا چهار سال

کودک سه‌ساله هنوز کنترل ظریف دست‌هایش را کامل نکرده است. عروسکی با دکمه، زیپ و لباس‌های ریز او را بیشتر کلافه می‌کند. نرم و میان‌اندازه که بشود بغل کرد و به رختخواب برد، با لباس گشاد و بدون جزئیات ریز، بهترین انتخاب است. قطعه‌های جداشدنی کوچک، مثل کفش یا گوشواره، برای زیر سه سال مناسب نیستند و بهتر است برچسب سنی روی بسته را جدی بگیرید.

پنج تا هفت سال

از حدود پنج‌سالگی بازی نقش‌آفرینی جدی می‌شود. کودک برای عروسک نام می‌گذارد، برایش «خانه» و «خانواده» می‌سازد و می‌خواهد لباسش را عوض کند. عروسک مدلینگ با اکسسوری قابل‌تعویض و چند وسیله کوچک، مثل تخت و ظرف، بازی را طولانی‌تر می‌کند. اگر کودک شخصیت کارتونی مشخصی را دوست دارد، عروسک همان شخصیت با کیفیت ساده‌تر معمولاً بیشتر از عروسک گران‌تر ولی ناآشنا به کار می‌آید.

هشت سال به بالا

در این سن بعضی کودکان از بازی با عروسک فاصله می‌گیرند و بعضی عروسک را به ابزار سلیقه تبدیل می‌کنند: لباس طراحی می‌کنند، موها را مرتب می‌کنند و گاه شروع به جمع‌آوری یک سری می‌کنند. اگر برای چنین کودکی هدیه می‌خواهید، پیش از خرید از خودش یا یکی از دوستانش بپرسید. بسیاری از کودکان در این سن نظر قاطعی دارند و عروسکی را که در نظر شما جذاب است رد می‌کنند.

سه آزمون ساده پیش از پرداخت

آزمون بو و رنگ. بوی تند شیمیایی یا رنگی که با لمس روی دست بماند، نشانه جنس نامناسب است. آزمون مو و درز. موی عروسک را با کشیدن آرام امتحان کنید که کنده نشود و درز لباس و بدنه را ببینید که محکم باشد. آزمون سن. گروه سنی روی بسته را با سن کودک مقایسه کنید و اگر کودک کوچک‌تری هم در خانه هست، قطعه‌های ریز را برای او در نظر بگیرید.

نگهداری از عروسک

عروسک نرم را می‌شود طبق برچسب شست و پیش از استفاده کاملاً خشک کرد تا بو نگیرد. موی عروسک مدلینگ را با برس نرم و از انتها شانه کنید. لباس‌ها و اکسسوری‌ها را در کیسه یا جعبه‌ای جدا نگه دارید تا گم نشوند. برای عروسک کلکسیونی، ویترین یا جعبه سربسته در جای خشک بهترین جاست و آفتاب مستقیم رنگ و پارچه‌اش را کم‌رنگ می‌کند. اگر کودک عروسک را با غذا و آب بازی می‌دهد، تمیزکردن مرتب لازم است.

ساختن دنیا برای عروسک

داستان وقتی بیشتر شکل می‌گیرد که عروسک «جا» داشته باشد. یک جعبه کفش می‌تواند تخت شود، پارچه کوچکی پتو و کاسه‌ای ظرف غذا. کودک کوچک‌تر با همین وسایل ساده بازی طولانی می‌سازد و کودک بزرگ‌تر به خانه عروسکی، مبل و آشپزخانه کوچک علاقه نشان می‌دهد. اگر ده دقیقه کنارش بنشینید و فقط از او تقلید کنید، کودک جمله‌ها و ایده‌های بیشتری می‌سازد و نیازی نیست بازی را هدایت کنید.

بنابراین عروسک خوب بر اساس سن و علاقه انتخاب می‌شود و بهتر است چند وسیله ساده کنارش باشد. برای مقایسه عروسک با سایر گروه‌های اسباب‌بازی هم می‌توان به صفحه اصلی بازیتو سر زد، جایی که خرید اسباب بازی در همه گروه‌ها ممکن است.