ضدعفونی صحیح یکی از بخش های مهم برنامه کنترل عفونت در بیمارستان ها، درمانگاه ها، آزمایشگاه ها و سایر مراکز درمانی است. با این حال، صرف استفاده از یک ماده ضدعفونی کننده به معنای انجام صحیح فرآیند ضدعفونی نیست. انتخاب محصول نامناسب، استفاده از غلظت اشتباه یا رعایت نکردن زمان تماس می تواند اثربخشی فرآیند را کاهش دهد.
در محیط های درمانی، سطوح مختلف و تجهیزات متنوعی وجود دارند و هر کدام ممکن است به روش و ماده ضدعفونی کننده متفاوتی نیاز داشته باشند. بنابراین آشنایی با اشتباهات رایج در انتخاب و استفاده از محلول های ضدعفونی کننده بیمارستانی می تواند به کاهش خطا و اجرای اصولی تر فرآیندهای نظافت و ضدعفونی کمک کند.
انتخاب محلول برای تمام سطوح بیمارستان
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود یک محلول ضدعفونی کننده را می توان برای تمام بخش ها و سطوح بیمارستان استفاده کرد. در حالی که جنس سطح، نوع تجهیز، میزان آلودگی و کاربرد محلول از عوامل مهم در انتخاب محصول هستند.
برای مثال، محصولی که برای برخی سطوح محیطی مناسب است ممکن است برای تجهیزات پزشکی حساس یا سطوحی از جنس خاص مناسب نباشد. بعضی مواد ضدعفونی کننده نیز می توانند در استفاده مکرر باعث خوردگی، تغییر رنگ یا آسیب به برخی مواد شوند.
به همین دلیل پیش از انتخاب محلول باید مشخص شود محصول برای چه سطح یا تجهیزی طراحی شده و دستورالعمل تولیدکننده چه کاربردهایی را برای آن توصیه می کند.
توجه نکردن به ماده موثره
ماده موثره یکی از مهم ترین مشخصات محلول ضدعفونی کننده است، اما صرفا شناخت نام ماده موثره برای انتخاب محصول کافی نیست. غلظت، فرمولاسیون، طیف اثر و نحوه مصرف نیز می توانند در عملکرد نهایی محصول تاثیر داشته باشند.
محلول های بر پایه الکل، ترکیبات کلردار، پراکسید هیدروژن، ترکیبات آمونیوم چهارتایی و سایر مواد ضدعفونی کننده ویژگی های متفاوتی دارند و برای کاربردهای یکسانی طراحی نشده اند.
بنابراین هنگام خرید انواع محلول های ضدعفونی کننده در بیمارستان باید مشخصات کامل محصول و کاربرد توصیه شده توسط تولیدکننده بررسی شود.
استفاده از غلظت اشتباه
یکی از خطاهای مهم هنگام استفاده از مواد ضدعفونی کننده، تهیه محلول با غلظت نامناسب است. تصور اینکه غلظت بیشتر همیشه به معنای ضدعفونی بهتر است نیز می تواند اشتباه باشد.
غلظت مورد نیاز به نوع ماده، فرمولاسیون محصول و کاربرد آن بستگی دارد. استفاده از غلظت کمتر از مقدار توصیه شده ممکن است اثربخشی مورد انتظار را ایجاد نکند و استفاده بیش از حد نیز می تواند باعث افزایش مصرف مواد، آسیب به برخی سطوح یا ایجاد مشکلات ایمنی شود.
در محصولاتی که نیاز به رقیق سازی دارند، نسبت دقیق رقیق سازی باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود.
رعایت نکردن زمان تماس
زمان تماس یکی از عواملی است که گاهی هنگام ضدعفونی سطوح نادیده گرفته می شود. ماده ضدعفونی کننده برای اثرگذاری به زمان مشخصی نیاز دارد و پاک کردن یا خشک شدن سطح پیش از سپری شدن زمان توصیه شده می تواند عملکرد فرآیند را تحت تاثیر قرار دهد.
زمان تماس برای محصولات مختلف یکسان نیست. بنابراین کارکنان باید دستورالعمل مصرف محصول را مطالعه کنند و فرآیند ضدعفونی را مطابق زمان مشخص شده انجام دهند.
ضدعفونی کردن سطح کثیف بدون نظافت اولیه
وجود آلودگی، گرد و غبار، مواد آلی یا بقایای مواد روی سطح می تواند بر فرآیند ضدعفونی تاثیر بگذارد. به همین دلیل در بسیاری از کاربردها، ابتدا باید سطح به روش مناسب تمیز شود و سپس فرآیند ضدعفونی انجام گیرد.
البته نحوه نظافت و ضدعفونی به نوع سطح، نوع آلودگی و پروتکل مرکز درمانی بستگی دارد. نمی توان یک روش ثابت را برای تمام سطوح بیمارستانی در نظر گرفت.
ترکیب کردن مواد ضدعفونی کننده با یکدیگر
یکی از خطرناک ترین اشتباهات، مخلوط کردن دو ماده ضدعفونی کننده یا ترکیب یک محصول با مواد شوینده بدون بررسی سازگاری آنهاست.
برخی ترکیبات شیمیایی می توانند در صورت مخلوط شدن واکنش ایجاد کنند و بخارات یا ترکیبات خطرناک تولید کنند. علاوه بر مسائل ایمنی، ترکیب کردن مواد ممکن است باعث کاهش اثربخشی آنها نیز شود.
به همین دلیل مواد ضدعفونی کننده باید دقیقا مطابق دستورالعمل تولیدکننده استفاده شوند و از ترکیب کردن محصولات مختلف بدون تایید سازنده یا مسئول فنی خودداری شود.
بی توجهی به جنس سطح و تجهیزات
تمام سطوح بیمارستانی از یک جنس ساخته نشده اند. شیشه، فلز، پلاستیک، لاستیک و سایر مواد ممکن است واکنش متفاوتی نسبت به ترکیبات شیمیایی داشته باشند.
این موضوع در مورد تجهیزات پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند. برخی تجهیزات ممکن است نسبت به مواد خاص حساس باشند و استفاده مکرر از یک محلول نامناسب به مرور زمان به آنها آسیب وارد کند.
بنابراین پیش از استفاده از ماده ضدعفونی کننده روی تجهیزات، باید دستورالعمل سازنده تجهیز و مشخصات محصول ضدعفونی کننده بررسی شود.
انتخاب محصول فقط بر اساس قیمت
قیمت یکی از عوامل مهم در تامین مواد مصرفی بیمارستان است، اما نباید تنها معیار انتخاب محلول ضدعفونی کننده باشد.
محصول ارزان تر لزوما انتخاب اقتصادی تری نیست. غلظت مصرفی، میزان مصرف، زمان تماس، تعداد دفعات مورد نیاز و کاربرد واقعی محصول نیز در هزینه نهایی تاثیر دارند.
بهتر است هنگام مقایسه محصولات، مشخصات فنی، کاربرد، روش مصرف و مقدار مصرف مورد نیاز نیز در کنار قیمت بررسی شود.
خرید محصول بدون بررسی اطلاعات فنی
یکی دیگر از اشتباهات رایج، خرید محلول ضدعفونی کننده صرفا بر اساس نام تجاری یا توصیه دیگران است. یک محصول ممکن است برای یک مرکز درمانی مناسب باشد اما برای کاربرد مورد نظر مرکز دیگری گزینه مناسبی نباشد.
اطلاعات روی برچسب، دستورالعمل مصرف، ماده موثره، غلظت، طیف اثر، زمان تماس، شرایط نگهداری و هشدارهای ایمنی باید پیش از خرید بررسی شوند.
برای مراکزی که به صورت مستمر مواد ضدعفونی کننده و سایر مواد مصرفی تخصصی تهیه می کنند، همکاری با یک تامین کننده تخصصی نیز می تواند دسترسی به اطلاعات فنی و مقایسه محصولات را آسان تر کند.
نگهداری نادرست محلول های ضدعفونی کننده
شرایط نگهداری می تواند بر کیفیت و پایداری برخی مواد ضدعفونی کننده تاثیر بگذارد. قرار گرفتن محصول در دمای نامناسب، نور مستقیم یا شرایطی خارج از توصیه سازنده می تواند کیفیت محصول را تحت تاثیر قرار دهد.
همچنین باید تاریخ تولید و انقضا، وضعیت بسته بندی و شرایط نگهداری محصول پیش از مصرف بررسی شود. نگهداری مواد شیمیایی نیز باید مطابق الزامات ایمنی مرکز درمانی انجام شود.
استفاده از محلول تاریخ گذشته
استفاده از محصولی که تاریخ مصرف آن گذشته است یا شرایط نگهداری مناسبی نداشته، می تواند عملکرد مورد انتظار را تضمین نکند. به همین دلیل موجودی مواد ضدعفونی کننده باید به صورت دوره ای بررسی شود.
بهتر است محصولات بر اساس تاریخ انقضا مدیریت شوند و بسته بندی آنها نیز از نظر نشتی، آسیب یا تغییرات غیرعادی بررسی شود.
آموزش ناکافی کارکنان
حتی بهترین محلول ضدعفونی کننده نیز در صورت استفاده نادرست نمی تواند نتیجه مطلوبی ایجاد کند. کارکنانی که مسئول نظافت و ضدعفونی هستند باید با روش مصرف، غلظت، زمان تماس، تجهیزات حفاظت فردی و هشدارهای ایمنی محصول آشنا باشند.
آموزش صحیح می تواند بسیاری از خطاهای رایج مانند رقیق سازی اشتباه، پاک کردن زودهنگام سطح یا استفاده نادرست از مواد را کاهش دهد.
چگونه محلول ضدعفونی کننده مناسب را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب محلول مناسب ابتدا باید کاربرد مورد نظر مشخص شود. آیا محصول برای سطوح عمومی، سطوح پرتماس، تجهیزات پزشکی یا محیط خاصی مورد نیاز است؟ پس از مشخص شدن کاربرد، می توان مشخصات فنی محصولات مختلف را با یکدیگر مقایسه کرد.
مهم ترین مواردی که هنگام انتخاب باید بررسی شوند عبارتند از:
این بررسی کمک می کند محصول بر اساس کاربرد واقعی انتخاب شود و صرفا قیمت یا نام تجاری معیار تصمیم گیری نباشد.
اهمیت انتخاب تامین کننده مناسب
تامین کننده نیز در فرآیند تهیه مواد ضدعفونی کننده اهمیت دارد. دسترسی به مشخصات فنی، اطلاعات مصرف و تنوع محصولات می تواند انتخاب را برای مراکز درمانی ساده تر کند.
مجموعه هایی مانند فروشگاه نیکو که در حوزه تامین محصولات آزمایشگاهی و مواد تخصصی فعالیت دارند، می توانند گزینه ای برای بررسی و تامین محصولات مورد نیاز مراکز درمانی و آزمایشگاهی باشند. هنگام خرید نیز بهتر است علاوه بر قیمت، اطلاعات فنی و کاربرد محصول با نیاز مرکز مقایسه شود.
انتخاب و استفاده صحیح از محلول های ضدعفونی کننده بیمارستانی تنها به خرید یک محصول مناسب محدود نمی شود. نوع سطح، ماده موثره، غلظت، زمان تماس، روش مصرف، شرایط نگهداری و آموزش کارکنان همگی در نتیجه نهایی فرآیند ضدعفونی نقش دارند.
اشتباهاتی مانند استفاده از یک محلول برای تمام سطوح، رقیق سازی نادرست، رعایت نکردن زمان تماس، مخلوط کردن مواد مختلف، بی توجهی به جنس تجهیزات و انتخاب محصول تنها بر اساس قیمت می توانند باعث کاهش اثربخشی فرآیند یا ایجاد مشکلات ایمنی شوند.
بنابراین بهترین رویکرد این است که هر محصول بر اساس کاربرد مشخص و دستورالعمل سازنده انتخاب و استفاده شود و در زمان خرید نیز مشخصات فنی و شرایط تامین محصول مورد توجه قرار گیرد.
